Rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego (ACL) to częsty zabieg wśród sportowców i osób aktywnych fizycznie. Samo przeprowadzenie operacji to jednak dopiero początek drogi do pełnej sprawności. Kluczową rolę odgrywa odpowiednia rehabilitacja ACL, która musi być dopasowana do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Kiedy wykonać operację ACL?
Decyzja o wykonaniu operacji ACL jest złożona. Zazwyczaj podejmuje ją ortopeda w porozumieniu z pacjentem. Czasem w rozmowy zaangażowany jest też fizjoterapeuta. Pod uwagę należy wziąć m.in.:
- wiek pacjenta;
- jak bardzo chce być aktywny w przyszłości;
- czy odczuwa mocną niestabilność kolana;
- a jeśli tak, to czy da się pozbyć tej niestabilności w ciągu 3-4 miesięcy treningu;
- i inne.
Zakładając jednak, że operacja będzie miała miejsce, to są różne możliwości. Można ją wykonać w ciągu kilku/kilkunastu godzin od urazu, zanim jeszcze zrobi się duży obrzęk. Wtedy rehabilitacja ACL zaczyna się zaraz po zabiegu. Jeśli jednak odłoży się zabieg na później, wtedy operacja powinna być poprzedzona treningiem przygotowawczym.
Celem tej fazy jest przede wszystkim:
zmniejszenie obrzęku i bólu,
przywrócenie pełnego zakresu ruchu w kolanie,
wzmocnienie mięśni otaczających staw kolanowy,
poprawa kontroli nerwowo-mięśniowej,
nauka chodu o kulach i technik poruszania się po schodach.
Takie podejście drastycznie zmniejsza ryzyko powikłań i ułatwia późniejszą rehabilitację.
Rodzaje przeszczepów ACL i ich wpływ na rehabilitację
Do rekonstrukcji ACL najczęściej wykorzystuje się dwa rodzaje przeszczepów:
Przeszczep ze ścięgien mięśni kulszowo-goleniowych – daje mniejsze dolegliwości bólowe w przedniej części kolana, ale może prowadzić do osłabienia mięśni tylnej części uda.
Przeszczep z więzadła rzepki (BTB) – charakteryzuje się większą stabilnością, ale wiąże się z wyższym ryzykiem bólu w przedniej części kolana oraz możliwymi trudnościami w klękaniu.
Wybór odpowiedniego przeszczepu powinien być dostosowany do stylu życia pacjenta oraz wymagań sportowych. Decyzję tę podejmuje lekarz prowadzący.
Zasady rehabilitacji ACL po operacji
Protokołów rehabilitacji ACL po zabiegu rekonstrukcji jest wiele. Mają jednak kilka części wspólnych:
- możliwie jak najszybsze osiągnięcie pełnego wyprostu kolana;
- kule łokciowe do około 2 tygodnia;
- stabilizator na kolanie do około 4 tygodnia (z różnymi ustawieniami kątowymi);
- w ciągu pierwszych 2 tygodni osiągnięcie 90* (nawet 110*) pasywnego zgięcia;
- rehabilitacja ACL trwa około 9-12 miesięcy – szybszy powrót do zbyt dużej i dynamicznej aktywności drastycznie naraża na ponowny uraz.
UWAGA! Te zasady dotyczą sytuacji, w których był rekonstruowany tylko ACL (bez łąkotek i innych struktur).
I faza rehabilitacji ACL (0-2 tydzień)
Fizjoterapia 2x w tygodniu + ćwiczenia w domu 4x w tygodniu.
Cele:
- zakres ruchu 0-110* (pasywnie);
- możliwie pełen wyprost;
- odpowiedni skurcz mięśnia czworogłowego;
- utrzymywanie bólu i obrzęku na niskim poziomie;
- możliwie pełne obciążenie nogi (lub chociaż częściowe).
Rehabilitacja ACL - faza II (2-4 tydzień)
Fizjoterapia 2x w tygodniu + ćwiczenia w domu 4x w tygodniu.
Cele:
- utrzymanie pełnego wyprostu;
- pasywne zgięcie 125*;
- pełne obciążenie nogi ciężarem ciała;
- wzmacnianie siły i wytrzymałości mięśni.
III faza rehabilitacji ACL (4-8 tydzień)
Fizjoterapia 2x w tygodniu + ćwiczenia w domu 4x w tygodniu.
Cele:
- pełen pasywny zakres ruchomości kolana;
- zwiększanie siły i wytrzymałości mięśni;
- poprawa stabilizacji centralnej i obwodowej.
IV faza rehabilitacji ACL (8-10 tydzień)
Fizjoterapia 1x w tygodniu + ćwiczenia w domu 5x w tygodniu.
Cele:
- pełen aktywny zakres ruchomości kolana;
- zwiększanie siły i wytrzymałości mięśni;
- poprawa stabilizacji centralnej i obwodowej;
- przywracanie funkcjonalności (globalnie).
Jest to newralgiczny okres dla przeszczepu, dlatego nie należy zwiększać dotychczasowych obciążeń treningowych.
Rehabilitacja ACL - faza V (10-12 tydzień)
Fizjoterapia uzgadniana indywidualnie + 6x ćwiczenia w domu.
Cele:
- pełen aktywny zakres ruchomości kolana;
- zwiększanie siły i wytrzymałości mięśni;
- poprawa stabilizacji centralnej i obwodowej;
- przywracanie funkcjonalności (globalnie).
Należy wstrzymać się jeszcze przed zbyt wczesnym powrotem do sportu.
VI faza rehabilitacji ACL (12-16 tydzień)
Fizjoterapia uzgadniana indywidualnie + 6x ćwiczenia w domu.
Cele:
- stopniowy powrót do wybranych form aktywności fizycznej.
Rehabilitacja ACL - faza VII (16-36+ tydzień)
Fizjoterapia uzgadniana indywidualnie + 6x ćwiczenia w domu.
Cele:
- symetria w testach siłowych, wytrzymałościowych, sprawnościowych dla obu kończyn dolnych;
- powrót do sprawności sprzed urazu lub lepszej;
- powrót do aktywnego sportu.
Powrót do codziennych czynności
Pacjenci często pytają, kiedy mogą wrócić do prowadzenia samochodu. Jeśli operowana była lewa noga – zazwyczaj po 10-14 dniach. W przypadku prawej nogi – po 3-4 tygodniach, pod warunkiem pełnej kontroli nad kończyną.
Rehabilitacja po operacji
Jesteś po operacji ortopedycznej i nie wiesz, jak wrócić do sprawnego funkcjonowania? Nie możesz swobodnie ruszać stawem lub masz trudności z poruszaniem? Może dokucza Ci ból po operacji?
