Nawet 90% ludzi choć raz w ciągu całego swojego życia będzie odczuwało ból lędźwi. Z tego też powodu ból kręgosłupa to jeden z najczęstszych powodów wizyty u lekarza i fizjoterapeuty. Dużo osób próbuje też walczyć z bólem na własną rękę i zastanawia się, jakie badania przy bólu lędźwi należy wykonać. Zanim jednak sięgniesz po leki lub zapiszesz się na kosztowne badania obrazowe, warto wiedzieć jedno: nie każdy ból lędźwi wymaga od razu rezonansu, czy RTG.
W tym artykule wyjaśniamy:
- które badania są najczęściej zlecane przy bólu dolnego odcinka kręgosłupa;
- czy i kiedy rzeczywiście są potrzebne;
- oraz czy możesz rozpocząć rehabilitację bez wcześniejszego rezonansu (MRI), RTG czy tomografii komputerowej (TK).
Czy trzeba robić badania obrazowe przy bólu kręgosłupa?
W zdecydowanej większości przypadków – nie od razu. Podstawą każdej diagnostyki bólu zawsze powinien być wnikliwy wywiad i badanie przedmiotowe (różnego rodzaju testy ruchowe). Badania obrazowe jedynie uzupełniają proces diagnostyczny. Decyzja o konieczności ich wykonania powinna być podejmowana właśnie na podstawie wywiadu i testów.
Badania obrazowe takie jak rezonans magnetyczny (MRI), RTG czy tomografia komputerowa (TK) zlecane są, gdy:
- niejednoznaczny wynik wywiadu i badania;
ból trwa długo i nie ustępuje mimo leczenia;
pojawiły się ubytki neurologiczne (osłabienie mięśni, zaburzona praca zwieraczy, zaburzenie czucia okolicy krocza);
- istnieje podejrzenie poważniejszych zmian (złamania, duże zwyrodnienia krążka międzykręgowego, niestabilność kręgosłupa).
RTG - kiedy ma sens?
RTG pokazuje głównie struktury kostne – może więc wykryć np.:
- złamanie,
- niestabilność (ale musi to być RTG czynnościowe!),
- zwyrodnienia,
- zmiany pourazowe.
Nie pokaże jednak stanu dysków czy tkanek miękkich, więc jego przydatność przy klasycznym bólu lędźwiowym jest ograniczona. Dlatego też największy sens to badanie ma po urazach (np. upadek na schodach) lub przy podejrzeniu złamania bądź niestabilności.
MRI (RM) - rezonans magnetyczny
To złoty standard w ocenie obrazowej kręgosłupa, gdyż pokazuje:
stan dysków międzykręgowych,
nerwy, rdzeń kręgowy,
- stawy, mięśnie i więzadła kręgosłupa,
zmiany zapalne, obrzęk.
Dodatkowo można (częściowo) ocenić stan narządów wewnętrznych, które mogą wpływać na bóle odcinka lędźwiowego kręgosłupa.
Rezonans przy bólu lędźwi warto rozważyć, jeśli objawy są silne, przewlekłe, są nietypowe lub nasilają się mimo rehabilitacji. Jednak — i to bardzo ważne — wiele zmian widocznych w rezonansie nie musi powodować bólu! Niektóre osoby z „przepukliną” czują się świetnie, inne – mają dolegliwości mimo czystego MRI. Dlatego też badanie obrazowe zawsze trzeba odnieść do stanu pacjenta.
Warto też dodać, że MRI (w przeciwieństwie do RTG i TK) nie wywołuje żadnego negatywnego dla organizmu człowieka promieniowania.
TK (CT) - tomografia komputerowa
Tomografia komputerowa to bardzo duża ilość zdjęć RTG, połączona ze sobą za pomocą odpowiednich algorytmów. Stosowana rzadziej, głównie gdy MRI nie może być wykonany (np. z powodu wszczepionego rozrusznika serca).
Na tomografii komputerowej można ocenić przede wszystkim struktury kostne. Jest więc przydatne w ocenie złamań kręgów. Ponadto jest to najdokładniejsze badanie w ocenie kręgoszczelin.
Na TK można też ocenić:
- (częściowo) stan krążków międzykręgowych,
- uwapnienia okolicznych tkanek, w tym blaszki miażdżycowe np. w obrębie aorty brzusznej.
USG - niedoceniane narzędzie przy ocenie bólu kręgosłupa?
Choć USG nie pokaże kręgosłupa od środka, może być pomocne, np. przy:
diagnostyce okołokręgosłupowych tkanek miękkich,
wykluczeniu innych źródeł bólu (np. nerek, mięśni brzucha).
Ciekawostką jest, że w obrębie mięśni grzbietu może dojść do powstania tendinopatii/entezopatii, czyli zwyrodnienia ścięgna, co może zostać ocenione przy pomocy USG. Niestety wielu lekarzy kompletnie nie bierze tego pod uwagę i z góry przekreśla wykorzystanie ultrasonografii przy bólu odcinka lędźwiowego kręgosłupa.
Czy można rozpocząć fizjoterapię bez badań obrazowych?
Wielu pacjentów dzwoniących umówić pierwszą wizytę w naszym gabinecie Got Ur Back w Katowicach pyta, czy przed przyjściem na terapię potrzebują rezonansu magnetycznego lub RTG. Odpowiedź jest krótka – nie.
W większości przypadków wręcz wskazane jest rozpoczęcie rehabilitacji w pierwszej kolejności. U wielu pacjentów, ból lędźwi wynika z przeciążenia, zaburzone ruchomości stawów, braku ruchu – i można go leczyć fizjoterapią bez konieczności wykonywania badań obrazowych. To fizjoterapeuta, po dokładnym wywiadzie i badaniu funkcjonalnym, zdecyduje, czy są wskazania do pogłębienia diagnostyki.
Kiedy należy pogłębić diagnostykę?
Oczywiście są sytuacje, w których badania obrazowe powinny być wykonane wcześniej, aniżeli później. Zalicza się do nich:
- ból kręgosłupa po urazie (upadek, kolizja samochodowa itp.) – kategoryczne wskazanie do wykonania przynajmniej RTG;
- ból pleców przy kaszlu, kichaniu, czy wstrząsach, szczególnie wśród osób chorujących na osteoporozę;
- ból lędźwi, który jest nieustanny lub nasila się w nocy.
Podsumowanie - jakie badania przy bólu lędźwi?
Badania obrazowe są ważnym narzędziem diagnostycznym, ale raczej nie powinny być pierwszym krokiem w leczeniu bólu lędźwi. Często wystarczy konsultacja z fizjoterapeutą, by rozpocząć leczenie i unikać niepotrzebnego promieniowania czy kosztów.
Co więcej, diagnostyki nie należy wykonywać na własną rękę, gdyż wiele znalezisk w badaniach obrazowych jest nieistotna klinicznie. To lekarz jest odpowiedzialny za połączenie faktów o stanie Twojego zdrowia i zlecenie odpowiednich badań.
Szukasz pomocy fizjoterapeuty z Katowic?
Terapia manualna
Masz już dość bólu pleców? Wypadł Ci dysk lub masz przepuklinę kręgosłupa? Ból barku, kolana lub innego stawu utrudnia normalne funkcjonowanie? Badź też jesteś po urazie?
Trening medyczny
Chwila pracy fizycznej kończy się bólem pleców? Siedzenie przy biurku powoduje pieczenie między łopatkami? Czujesz, że Twoje mięśnie są słabe?