Każdy z nas chciałby być zdrowy. Problem w tym, że niewiele osób robi coś regularnie, żeby to zdrowie utrzymać. Najczęściej zaczynamy się nim interesować dopiero wtedy, gdy coś zaczyna boleć. A i wtedy często pojawia się myśl: „może samo przejdzie”. Pierwsze sygnały są ignorowane, aż ból się nasila, ogranicza codzienne funkcjonowanie i w końcu zmusza do szukania pomocy. Jednym z naturalnych kierunków jest fizjoterapeuta. I wtedy pojawia się pytanie: Czy fizjoterapia zawsze pomaga? Odpowiedź nie jest ani krótka, ani zero-jedynkowa.
Dlaczego w ogóle odczuwamy ból?
Oficjalna definicja bólu brzmi:
„Ból to przykre doznanie czuciowe i emocjonalne, związane, lub przypominające doznanie związane z aktualnie występującym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek.„
I choć ból kojarzymy z konkretnym obszarem na ciele – plecami, szyją czy kolanem – to miejscem, w którym ból „powstaje”, jest mózg.
To do mózgu docierają informacje z różnych tkanek: mięśni, ścięgien, więzadeł, stawów… Tam są analizowane i dopiero wtedy pojawia się subiektywne wrażenie bólu. Oznacza to, że:
ból może, ale nie musi oznaczać uszkodzenia tkanek,
jego intensywność nie zawsze odzwierciedla skalę problemu w ciele.
Ogromne znaczenie ma tu „pamięć układu nerwowego”. Osoby, które w przeszłości doświadczyły epizodu silnego bólu kręgosłupa, są bardziej narażone na jego nawrót – nawet jeśli badania obrazowe nie pokazują istotnych zmian.
Mózg „pamięta” wcześniejsze zagrożenie. I gdy pojawi się podobne przeciążenie lub sytuacja, może (nie musi) uruchomić reakcję obronną, np. napięcie mięśni, czy stan zapalny.
Co wpływa na to, jak silnie odczuwamy ból?
Odczuwanie bólu to wypadkowa wielu czynników. W praktyce klinicznej znaczenie mają m.in.:
-
wcześniejsze doświadczenia bólowe;
-
jakość snu i regeneracji;
-
poziom stresu;
-
choroby uwrażliwiające układ nerwowy (np. fibromialgia).
Co ważne – rozmiar uszkodzenia nie zawsze idzie w parze z intensywnością bólu.
Przykładowo: niewielka, ale niekorzystnie położona przepuklina krążka międzykręgowego (daleko-boczna) może wywoływać bardzo silne dolegliwości (drażnienie grzbietowego zwoju nerwowego [dorsal root ganglion]).
Od czego zależy skuteczność fizjoterapii?
Podobnie jak ból, również skuteczność fizjoterapii zależy od wielu elementów.
Wśród najważniejszych są:
wrażliwość układu nerwowego
Gdy jest on silnie uwrażliwiony, czasem konieczne jest najpierw wsparcie farmakologiczne, by wyciszyć układ nerwowy i umożliwić skuteczną pracę manualną oraz ruchową.stopień uszkodzenia tkanek
Nie wszystkie zmiany da się cofnąć. W części przypadków celem terapii nie jest „zlikwidowanie problemu”, ale kontrola bólu i poprawa funkcjonowania.czas trwania dolegliwości
Im dłużej ból trwa, tym więcej zmian zachodzi nie tylko w ciele, ale też w mózgu. Przewlekłe dolegliwości są po prostu trudniejsze w leczeniu.
Nie bez znaczenia jest również czynnik relacyjny i psychologiczny:
jakość relacji pacjent-fizjoterapeuta;
poczucie bezpieczeństwa i komfortu w gabinecie;
zaufanie do procesu terapii;
polecenie specjalisty przez bliskich.
To nie „magia” ani „placebo” w potocznym sensie – to realny wpływ układu nerwowego na proces zdrowienia.
Czy fizjoterapia zawsze pomaga?
Uczciwa odpowiedź brzmi: nie, fizjoterapia nie zawsze rozwiązuje problem całkowicie.
Nie oznacza to jednak, że jest bez sensu.
Fizjoterapia bardzo często:
pozwala znacząco zmniejszyć ból,
poprawia sprawność i samodzielność,
uczy, jak bezpiecznie funkcjonować mimo ograniczeń,
przygotowuje ciało do ewentualnego leczenia operacyjnego i przyspiesza powrót do formy po zabiegu.
Dlatego tak ważne jest, by proces był dobrze zaplanowany, a cele jasno określone. Również odmowa terapii i skierowanie pacjenta do innego specjalisty – np. lekarza – jest oznaką dojrzałości medycznej, a nie porażki.
Kilka słów na koniec
Jeśli ból utrzymuje się dłużej, nawraca lub zaczyna ograniczać codzienne życie, warto skonsultować się ze specjalistą, który spojrzy na problem całościowo i pomoże dobrać realne, bezpieczne rozwiązania.
Szukasz pomocy fizjoterapeuty z Katowic?
Najczęstsze pytania dotyczące skuteczności fizjoterapii
Czy fizjoterapia może nie pomóc wcale?
Tak, są sytuacje, w których fizjoterapia nie przynosi oczekiwanej poprawy. Dzieje się tak m.in. wtedy, gdy problem ma charakter stricte chirurgiczny, wynika z przyjmowanych leków lub gdy układ nerwowy jest silnie uwrażliwiony i wymaga najpierw leczenia farmakologicznego. W takich przypadkach rolą fizjoterapeuty jest często rozpoznanie ograniczeń terapii i skierowanie pacjenta do innego specjalisty.
Po jakim czasie można ocenić, czy fizjoterapia działa?
To bardzo indywidualna kwestia. U części pacjentów poprawa pojawia się po kilku spotkaniach, u innych proces trwa dłużej. Jeśli diagnoza została postawiona prawidłowo i właściwie zaplanowano rehabilitację, to pierwsze zmiany – choćby w postaci zmniejszenia napięcia czy poprawy ruchu – powinny być zauważalne w ciągu 2-3 wizyt.
Czy brak poprawy oznacza, że fizjoterapeuta jest nieskuteczny?
Niekoniecznie. Istotny jest tu czas, po którym spodziewane są efekty – czasem potrzeba kilku miesięcy rehabilitacji, by takowe zauważyć. Co więcej, brak poprawy nie zawsze wynika z braku umiejętności terapeuty. Często decydują o tym czynniki niezależne, takie jak czas trwania dolegliwości, czy stopień uszkodzenia tkanek. Uczciwy fizjoterapeuta potrafi to jasno zakomunikować i – jeśli trzeba – zaproponować inną ścieżkę leczenia.
Czy fizjoterapia ma sens, jeśli ból trwa od wielu lat?
Tak, choć w niektórych przypadkach cele terapii mogą być inne niż całkowite ustąpienie bólu. Czasem w przypadku przewlekłych dolegliwości fizjoterapia skupia się na poprawie funkcjonowania, zmniejszeniu nasilenia objawów i zwiększeniu samodzielności pacjenta w codziennym życiu.
Czy fizjoterapia może przygotować do operacji lub pomóc po zabiegu?
Tak. Odpowiednio dobrana fizjoterapia przed zabiegiem poprawia ogólną sprawność ciała i może zmniejszyć ryzyko powikłań. Po operacji pomaga bezpiecznie wracać do ruchu, odzyskać siłę i funkcję oraz skrócić czas rekonwalescencji.
Autor:
dr Mateusz Pawlukiewicz – fizjoterapeuta z ponad 10-letnim doświadczeniem klinicznym, specjalizujący się w problemach ortopedycznych, szczególnie w leczeniu bólu kręgosłupa. Pracuje z pacjentami w gabinecie Got Ur Back w centrum Katowic (ul. Słowackiego 51/4).
Szukasz pomocy fizjoterapeuty z Katowic?