Kręgozmyk to patologiczna sytuacja, w której kręg przesuwa się do przodu lub do tyłu względem kręgu leżącego niżej. Najczęściej dotyczy odcinka lędźwiowo-krzyżowego (np. kręgozmyk L5-S1), ale zdarza się także w odcinku szyjnym. Poza bólem kręgosłupa, może on prowadzić do ucisku na nerwy, a nawet rdzeń kręgowy. W tym artykule dowiesz się, jak powstaje, jakie daje objawy i jak wygląda leczenie oraz rehabilitacja kręgozmyku.
Czym jest kręgozmyk?
Kręgozmyk jest formą niestabilności kręgosłupa. Dochodzi do przesunięcia się kręgu leżącego wyżej względem kręgu niżej położonego. Przesunięcie może być:
- ku przodowi – przodozmyk lub kręgozmyk przedni;
- ku tyłowi – tyłozmyk lub kręgozmyk tylny.
Ponadto mogą one być:
wrodzone (często długo bezobjawowe),
konsekwencją wad kręgosłupa,
efektem urazu,
następstwem zmian zwyrodnieniowych.
Patologia ta może występować zarówno u dzieci, jak i u dorosłych – choć mechanizmy jego powstania bywają różne.
Kręgozmyk u dzieci najczęściej jest efektem kręgoszczeliny. Jest to wada kręgosłupa, która również może być wrodzona, ale bywa też efektem urazu. Polega na braku ciągłości między trzonem a łukiem kręgu – po jednej stronie lub obustronnie.
U osób dorosłych kręgozmyk może być wrodzony (przez długi czas bezobjawowy). Częściej jednak się zdarza, że powstaje albo w drodze urazu (np. wypadek samochodowy, szarpnięcie jak przy skoku na bungee, upadek z wysokości), albo w efekcie procesów zwyrodnieniowych kręgosłupa.
Objawy kręgozmyku
Ponieważ kręgozmyk często współwystępuje z innymi patologiami (np. dyskopatia czy kręgoszczelina), objawy mogą być nietypowe. Jak wyjaśnia dr Mateusz Pawlukiewicz, fizjoterapeuta z Katowic specjalizujący się w leczeniu bólu kręgosłupa, typowe są:
- ból kręgosłupa w trakcie ruchu – szczególnie przy zmianie pozycji spania, wstawaniu z krzesła, skrętach tułowia;
- objaw wspinania się po udach – po pochyleniu się w przód pacjent musi podpierać się rękami o uda, by wrócić do pozycji stojącej;
- objaw odwróconego rytmu lędźwiowego – po skłonie w przód pacjent najpierw ugina kolana, a dopiero potem prostuje kręgosłup i podnosi się z nóg do góry.
Jeśli przesunięcie kręgu powoduje konflikt z nerwami, mogą wystąpić:
- promieniowanie bólu z kręgosłupa do kończyn – raczej obustronnie (obie ręce lub obie nogi);
- osłabienie siły mięśni;
- zaburzenie czucia skórnego;
- rwa kulszowa, rwa udowa lub rwa barkowa.
Szukasz pomocy fizjoterapeuty z Katowic?
Stopnie kręgozmyku
Kręgozmyk kręgozmykowi nie jest równy. Bardzo istotne jest, o ile przesuwa się jeden krąg względem drugiego. Na tej podstawie stworzona została 4 stopniowa skala (wg Meyerdinga):
- kręgozmyk I stopnia – przesunięcie poniżej 25% szerokości kręgu;
- II stopień – przesunięcie między 25 a 50%;
- III stopień – przesunięcie w granicach 50-75%;
- IV stopień – ześlizg powyżej 75%;
W klasyfikacji kręgozmyku mówi się także o spondyloptozie (V stopień), czyli całkowitym zsunięciu się wyższego kręgu z kręgu leżącego niżej.
Diagnostyka kręgozmyku
Podstawą diagnostyki jest dobrze zebrany wywiad. Jeśli pacjent zgłasza typowe objawy dla kręgozmyku to jest to pierwszy etap do postawienia prawidłowej diagnozy. Fizjoterapeuta może później wykonać testy ruchowe, takie jak:
Badania obrazowe na kręgozmyk
Diagnostykę warto uzupełnić o badania obrazowe. Najbardziej pomocnym badaniem jest RTG czynnościowe kręgosłupa (szyjnego lub lędźwiowego, w zależności od lokalizacji objawów). Jako że kręgozmyk może być następstwem kręgoszczeliny, to warto także rozważyć tomografię komputerową. Z kolei, gdy podejrzewa się, że wynika on z dyskopatii, to RTG można uzupełnić o rezonans magnetyczny.
Więcej o badaniach obrazowych przy bólu pleców przeczytasz w artykule Jakie badania obrazowe na ból lędźwi?
Kręgozmyk a niestabilność kręgosłupa
Warto nadmienić, że kręgozmyk jest „zaawansowaną formą niestabilności”. Oznacza to, że pacjenci mogą mieć niestabilność kręgosłupa, jednak nie musi być ona konsekwencją omawianej patologii. W tej sytuacji pacjenci mogą zgłaszać charakterystyczne objawy oraz mieć dodatnie testy ruchowe, a w badaniach obrazowych nie będzie widać przesunięcia kręgów.
Leczenie kręgozmyków
Forma leczenia w głównej mierze związana jest ze stopniem ześlizgu kręgu.
Przy kręgozmyku I i II stopnia w pierwszej kolejności stosuje się leczenie zachowawcze. I choć nie doprowadza ono do cofnięcia się kręgozmyku, to wzmacnia mięśnie, by ustabilizować kręgosłup i zabezpieczyć go przed pogłębianiem się problemu oraz zmniejsza odczuwanie bólu. Ta forma leczenia polega przede wszystkim na terapii manualnej oraz indywidualnie dobranych ćwiczeniach.
Kręgozmyk III i IV stopnia, a także te, które nie reagują na leczenie zachowawcze – poddawane są operacji. Na leczeniu chirurgicznym jednak się nie kończy, gdyż pacjenci po zabiegu stabilizacji kręgosłupa potrzebują jeszcze rehabilitacji ruchowej.
Rehabilitacja kręgozmyku w Katowicach
Rehabilitacja kręgozmyku w gabinecie Got Ur Back w Katowicach rozpoczyna się od terapii manualnej. Oceniamy, czy inne kręgi oraz sąsiadujące stawy nie poruszają się zbyt słabo, co mogło wymusić większą ilość ruchu na segmencie z kręgozmykiem.
Drugim, głównym etapem, jest trening medyczny. Nasi fizjoterapeuci indywidualnie dostosowują ćwiczenia ruchowe, których zadaniem jest wzmocnienie kręgosłupa i ustabilizowanie go. Lepsza praca mięśni oraz poprawa wzorca oddechowego sprawiają, że niestabilny segment jest lepiej kontrolowany. Rzadziej więc dochodzi do przeciążenia i podrażnienia, a tym samym do bólu.
Szukasz pomocy fizjoterapeuty z Katowic?
FAQ - najczęstsze pytania pacjentów Got Ur Back
Jak spać z kręgozmykiem?
Zaleca się unikania spania na brzuchu, szczególnie przy miękkim materacu. Zdecydowanie lepszymi są pozycje spania na boku. Problemem jest jednak wiercenie się, z którym ciężko walczyć. Otóż zmiana pozycji spania może doprowadzać do wybudzania. Warto więc podjąć współpracę z fizjoterapeutą w Katowicach, który pomoże ustabilizować kręgosłup.
Jak długo leczy się kręgozmyk?
Z reguły jest to kilka miesięcy regularnych ćwiczeń. Jedna z naszych pacjentek przestała czuć ból lędźwi i promieniowanie do nóg już po 3 tygodniach treningów. Trzeba jednak mieć świadomość, że nie oznacza to, iż mięśnie są już odpowiednio silne. Zaprzestanie treningu na tym etapie raczej szybko skończyłoby się ponownym odczuwaniem bólu.
Czy mogę mieć kilka kręgozmyków?
Tak – zdarza się, że występuje on na kilku różnych segmentach kręgosłupa.
Czy kręgozmyk powoduje dyskopatię?
Kręgozmyk i dyskopatia lubią iść w parze. Niestabilny segment kręgosłupa sprawia, że dysk jest nierównomiernie obciążany. Dodatkowo dysk ten musi mocniej pracować. Obie sytuacje doprowadzają do jego szybszego zwyrodnienia. Z drugiej strony, zwyrodniały dysk predysponuje do wystąpienia niestabilności. Robi się więc takie błędne koło dysfunkcji, w którym jeden problem napędza drugą patologię.
Czy można strzelać kręgosłupem przy kręgozmyku?
Tak, manipulacje stawów kręgosłupa są możliwe, jednak wymagają dużej precyzji. Przy kręgozmykach należy stosować tzw. manipulację krótkodźwigniową (HVLA), jednak nie na segment z kręgozmykiem, a na te stawy kręgosłupa, które poruszają się zbyt słabo. W przeciwnym razie można zaostrzyć dolegliwości pacjenta.
Czy kręgozmyk wymaga operacji?
Nie każdy kręgozmyk wymaga operacji. Kręgozmyki I i II stopnia z reguły poddawane są terapii zachowawczej. Czasem zdarza się nawet, że niektórzy ortopedzi proponują takie podejście przy III stopniu. Tylko kręgozmyki III i IV stopnia oraz te, które nie reagują na ćwiczenia stabilizacyjne, poddawane są zabiegom operacyjnym.
Szukasz pomocy fizjoterapeuty z Katowic?